Алишер Навоий «Садди Искандарий» достонининг қиёсий таҳлили
Ushbu dissertatsiya Alisher Navoiyning «Saddi Iskandari» dostoni hamda Nizomiyning «Iskandarnoma» asarlarini qiyosiy tahlil qiladi. Tadqiqotda Navoiyning Iskandar obrazi, uning yaratilishidagi o'ziga xosliklar, shuningdek, ikki buyuk ijodkorning uslubiy va badiiy mahorati, falsafiy qarashlari o'rganiladi. Shuningdek, Islom, Sharq va G'arb adabiyotlari o'rtasidagi aloqadorlik hamda Navoiy ijodining jahon adabiyotidagi o'rni ham tahlil etilgan.
Asosiy mavzular
- Tadqiqot mavzusining dolzarbligi va zarurati: Jahon adabiy merosini o'rganish, milliy adabiyotlarni jahon adabiyoti bilan qiyoslash, ayniqsa, Alisher Navoiy va Nizomiy kabi buyuk siymolarning ijodini qiyosiy tahlil qilish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Navoiy va Nizomiyning «Iskandarnoma» va «Saddi Iskandari» kabi asarlari Sharq va G'arb madaniyatining integratsiyasini, adabiy aloqalar tizimini o'rganishda muhim ahamiyat kasb etadi.
- Tadqiqot obyekti va predmeti: Tadqiqot obyekti sifatida Alisher Navoiyning «Saddi Iskandari» dostoni va Nizomiyning «Iskandarnoma» asari olingan. Tadqiqot predmeti esa ushbu ikki asardagi o'xshash va farqli jihatlarni, jumladan, Iskandar obrazi, kompozitsiya, uslub va falsafiy-axloqiy qarashlarni qiyosiy tahlil qilishdir.
- Tadqiqot usullari va ilmiy yangiligi: Tadqiqotda qiyosiy-tarixiy, madaniy-tarixiy, tavsifiy, tizimli yondashuv va struktur-funksional tahlil kabi usullardan foydalanilgan. Ilmiy yangiligi shundaki, «Saddi Iskandari»ning manbalari, Navoiyning Iskandar obrazi talqini, Nizomiy bilan qiyosiy tahlili hamda Navoiy ijodining jahon adabiyotidagi o'rni ilmiy asosda ochib berilgan.
- Tadqiqotning amaliy natijalari: Tadqiqot natijalari adabiyotshunoslik, o'zbek adabiyoti tarixi va nazariyasi fanlari bo'yicha darsliklar va qo'llanmalar yaratishda, shuningdek, Navoiy ijodini tahlil qilishda foydali bo'lishi mumkin. Tadqiqot natijalari «Oʻzbekiston» telekanalidagi ko'rsatuvlar, ilmiy-amaliy loyihalar tayyorlashda ham qo'llanilgan.
- Xulosa: Navoiyning Iskandar obrazi murakkab rivojlanish jarayonidan o'tgan va uning qarashlari folklordan tortib, diniy va tarixiy manbalarga asoslangan. Navoiy Nizomiyning an'analarini davom ettirib, Iskandar obrazini yangi bosqichga ko'targan. Jumladan, Navoiy Iskandarni «asrandi farzand» emas, balki Faylakusning haqiqiy o'g'li sifatida tasvirlagan va dengiz tubiga tushmaganini ta'kidlagan. Shuningdek, Navoiyning «Saddi Iskandari» dostoni kompozitsiyasi va uslubi o'ziga xos bo'lib, u ham Sharq, ham G'arb adabiyoti bilan uyg'unlashgan.