XIX asr eski o‘zbek tilida o‘zlashmalar

Ushbu dissertatsiya O'zbek tilining XIX asrdagi eski o'zbek tilidagi o'zlashma so'zlarini lingvistik tahlil qilishga bag'ishlangan. Tadqiqot Muhammad Rizo Ogahiyning "Zubdatu-t-tavorix" asari materiallari asosida olib borilgan. Asarda asosan ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, diniy va harbiy sohalarga oid o'zlashma so'zlarning mavzuiy-semantik va tarkibiy tahlili amalga oshirilgan. Tadqiqotda O'zbek tiliga arab, fors va turkiy tillardan kirib kelgan o'zlashma so'zlarining etimologiyasi, shakllanishi va qo'llanilishi, shuningdek ularning zamonaviy o'zbek tilidagi o'zgarishlari ham ko'rsatib o'tilgan. Tadqiqotda "Zubdatu-t-tavorix" asaridagi o'zlashma so'zlarining mavzuiy-semantik guruhlari aniqlanib, tasniflangan. Shuningdek, o'zlashma so'zlarning lug'aviy qatlamlarga ajratilgan holda ularning o'zbek tili tarixiy leksikasi bilan qiyoslangan. Muallif o'zbek tili o'zlashma so'zlarining shakllanishini o'rganishda muhim ahamiyatga ega bo'lgan tadqiqot natijalarini bayon qilgan.

Asosiy mavzular

O'zbek tiliga o'zlashma so'zlarning kirib kelishining tarixiy sabablari: XIX asr o'zbek tili leksikasida o'zlashma so'zlarning o'rni, ularning shakllanishiga ta'sir ko'rsatgan omillar, jumladan, ijtimoiy-siyosiy, madaniy-adabiy va iqtisodiy munosabatlar, o'zaro aloqalar.
Muhammad Rizo Ogahiyning "Zubdatu-t-tavorix" asari tilining o'ziga xos xususiyatlari: Asarning tiliga xos bo'lgan leksik va sintaktik xususiyatlar, jumladan, forsiy va arabiy tillardan kirib kelgan o'zlashma so'zlarning qo'llanilishi, ularning lug'aviy va etimologik jihatlari.
O'zlashma so'zlarning mavzuiy-semantik guruhlari: Asarda ijtimoiy-siyosiy (mansab va unvonlar, davlat boshqaruvi, harbiy), iqtisodiy (soliqlar, savdo), diniy (mazhablar, din arboblari) va boshqa sohalarga oid o'zlashma so'zlarning tasnifi va tahlili.
O'zlashma so'zlarning tarkibiy tahlili: Eroniy va arabiy qatlamga mansub o'zlashma so'zlarning shakllanishi, ularning morfologik tahlili, tub va yasama so'zlar, qo'shimchalarning o'rni.
O'zlashma so'zlarning etimologiyasi va ma'noviy rivojlanishi: O'zlashma so'zlarning etimologik ildizlari, ularning o'zbek tiliga kirib kelishi va zamonaviy o'zbek tilida ma'noviy o'zgarishlari.