Shaxarlarda chinor daraxti iqlimni mo’tadillashtiruvchi ekologik omil.
Ushbu kitobda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Maxsus Ta'lim Vazirligi tasarrufidagi Namangan Davlat Universiteti, Tabiiy Fanlar Fakulteti, Ekologiya Kafedrasi tomonidan tayyorlangan "Shaharlarda chinor daraxti iqlimni moʻtadillovchi ekologik omil" mavzusidagi bitiruv malakaviy ishi tahlil etiladi. Kitobda chinor daraxtining geografik tarqalishi, biologik xususiyatlari, iqlimni mo'tadillovchi ekologik omil sifatidagi roli, shuningdek, uning Oʻzbekistonda tarqalishi va iqlimga ta'siri haqida batafsil ma'lumotlar berilgan. Shuningdek, unda chinor daraxtining oʻsimlik dunyosidagi ahamiyati, foydalanish mumkin bo'lgan qismlari va ulardan tayyorlanadigan turli mahsulotlar, jumladan, efir moylari va parfyumeriya mahsulotlari haqida ham so'z yuritiladi. Kitobda ayniqsa, shaharlarda chinor daraxtining rolini tushuntirishga katta e'tibor qaratilgan.
Asosiy mavzular
- Chinor daraxtining biologik xususiyatlari va tarqalishi: Ushbu bobda chinor daraxtining lotincha nomi Platanus, uning oilasi, turkumiga mansubligi, O'zbekiston sharoitida bahorda gullashi, kurtagi, yoshi, tanasining qalinligi, aniqlangan turlari, Kavkaz, Qrim, O'rta Osiyoda tarqalgan turlari, Sharq chinori va G'arb chinori haqida ma'lumot beriladi. Sharq chinorining tashqi ko'rinishi, yovvoyi o'sishi, balandligi, tanasining aylana qismi, po'stlog'i, novdalari va barglari tasvirlanadi. Shuningdek, chinor daraxtining mevasi, guli va urug'i, yog'ochining sanoatda qo'llanilishi va undan parfyumeriya mahsulotlari tayyorlanishi haqida ham so'z boradi.
- Chinor daraxtining biometrik koʻrsatkichlari va geografik tarqalishi: Bu qismda oʻsimliklarning tashqi muhitga moslanishiga hayotiy shakl deyilishi, gulli oʻsimliklarning hayotiy shakllarga koʻra tasnifi, daraxtlarning boʻyiga qarab tasnifi, yashash davomiyligi va tabiiy tarqalishi haqida ma'lumot beriladi. Chinor daraxtining geografik tarqalishi, Italiya, Bolqon yarim oroli, O'rta Osiyo va boshqa hududlarda uchraydigan turlari, oʻrtacha yoshi, balandligi va mahalliy aholi orasidagi ahamiyati haqida soʻz yuritiladi. Kanadaning bayrogʻida chinor bargining ramziy ma'nosi ham tushuntiriladi.
- Chinor daraxti iqlimni moʻtadillovchi ekologik omil: Ushbu bobda Oʻzbekistonda chinor daraxtining tarqalishi, jumladan, yoshi katta, tabiat yodgorligi maqomiga ega boʻlgan chinorlar haqida ma'lumotlar keltiriladi. Haroratning kuzatilish joylari (chinor ostida, bogʻda, ochiq hududda) va fasllar boʻyicha (yoz, bahor, qish) oʻzgarishi tahlil qilinadi. Chinor daraxtining oʻz atrofida parnik effektini yuzaga keltirishi, shuningdek, iqlimni moʻtadillovchi ekologik omil sifatida roli tushuntiriladi. Chinor daraxtining ekologik ofatlarga chidamliligi, uning fizik-mexanik xossalari, foydalanishi va koʻkalamzorlashtirishdagi ahamiyati haqida ham soʻz boradi.
- Xulosa: Bu qismda tadqiqotning umumiy xulosalari bayon etiladi. Shaharlarda chinor daraxtining kesilayotgani va uning oqibatlari, aholining noroziliklari keltirilgan. Tadqiqot muallifining shaxsiy kuzatuvlari va amaliy ishi natijalari asosida chinor daraxtining iqlimga ta'sirini va uning muhofazasi zarurligini ta'kidlaydi.
- Foydalanilgan adabiyotlar: Ushbu qismda tadqiqot davomida foydalanilgan normativ-huquqiy hujjatlar, ilmiy nashrlar, maqolalar, patentlar va internet materiallari ro'yxati keltirilgan.