Ўқувчиларни тарбиялашда миллий халқ ўйинлари педогогик муаммо сифатида

Ushbu maqola O'zbekiston Respublikasi mustaqil davlat sifatida rivojlanish va taraqqiyot yo'liga chiqqan bir sharoitda boshlang'ich ta'limda milliy xalq o'yinlarining pedagogik muammo sifatida ahamiyatini yoritadi. Maqolada bolalarning jismoniy va ma'naviy rivojlanishida, ularning xulq-atvori, muomila madaniyatini shakllantirishda milliy o'yinlarning o'rni alohida ta'kidlangan. Qadimiy allomalar va pedagoglarning o'yinlarga bo'lgan e'tibori, jumladan, Mahmud Qoshg'ariy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino va Muhammad Rizo Ogahiy kabi shaxslarning asarlarida milliy o'yinlar haqidagi fikrlari keltirilgan. Yangi davlat standartlari asosida o'tkaziladigan darslarda o'yin vositalaridan foydalanish, milliy urf-odatlar va an'analarni o'rganish, o'zbek xalq o'yinlarining maktab dasturlariga kiritilayotganligi muhimligi ta'kidlanadi. Milliy o'yinlar bolalarni jismoniy va aqliy kamolotga erishishiga, ularning hayotga tayyorlanishiga va qiyinchiliklarni yengishiga yordam berishi qayd etilgan.

Asosiy mavzular

Boshlang'ich ta'limda milliy xalq o'yinlarining o'rni: Maqolada boshlang'ich ta'limning maqsadi, bolalarning iqtidor, layoqat va qobiliyatlarini rivojlantirish, milliy va fuqarolik burchini o'stirish ekanligi aytiladi. Shu maqsadda o'qituvchining mahorati, ilmiy-metodik layoqati, bolalarning yoshi, kuchi, ehtiyoji va muhitiga moslashuvchan usullarni topishi zarurligi ta'kidlanadi. Bu usullar orasida o'yin vositalaridan foydalanish va o'zbek xalq o'yinlarini maktab dasturlariga kiritish muhimligi ko'rsatib o'tiladi.
O'zbek xalq o'yinlarining pedagogik ahamiyati: Maqolada o'zbek xalq o'yinlarining bolalar tarbiyasidagi ahamiyati keng yoritilgan. Ota-bobolar va buyuk allomalar bolalar o'yinini ta'lim-tarbiyada muhim vosita deb bilganlar. O'yin bolaning quvnoq, xushchaqchaq yashashi, fikrining rivojlanishi, nutqini o'stirish, savodxonligini oshirish va hayotini mazmunli qilish uchun zarurligi ta'kidlanadi. O'yin orqali bola o'zaro munosabatga kirishadi, bu esa uning xulq-atvori va muomila madaniyatida ijobiy sifatlar shakllanishiga yordam beradi.
Qadimiy allomalar va milliy o'yinlar: Qadimiy o'zbek allomalari va mutaxassislarining asarlarida milliy o'yinlar haqidagi ma'lumotlar keltiriladi. Xususan, Mahmud Qoshg'ariyning «Devonu-lug'atit turk» kitobida o'yinlarning turlari va yo'nalishlari haqida, Muhammad Rizo Ogahiyning esa «Ta'vizul-oshiqin» devonida chavandoz, ot ustida kurash, chavgon, chillak, dorboz kabi ko'plab o'yinlar haqida ma'lumotlar berib, ularning qoidalarini izohlagani qayd etilgan. Ogahiy «Kurash» she'rida kurashning bolalarni intizomga odatlantirishini va jismoniy hamda aqliy kamolotiga ijobiy ta'sir qilishini ta'kidlaydi.
Milliy o'yinlarning hozirgi kunda ahamiyati: Maqolada mustaqil O'zbekiston sharoitida ta'lim sohasida yuz berayotgan o'zgarishlar, jumladan, milliy urf-odatlar va an'analarning ta'limga kirib kelayotgani ta'kidlanadi. Eng muhimi, o'zbek xalq milliy o'yinlarining maktab dasturlaridan keng o'rin olayotgani quvonchlidir. Milliy o'yinlar bolalarni hayotga tayyorlashda, qiyinchiliklarni yengishda, jismoniy va aqliy kamolotga erishishda muhim rol o'ynaydi. Jismoniy tayyorgarligi puxta bo'lgan yoshlar kelajakda elimizni qo'riqlash va xizmat burchlarini bajarishda qiynalmasligi ta'kidlanadi.