Ingliz tilidagi turkiy o‘zlashmalar: sotsiolingvistik aspekt
Ushbu dissertatsiya avtoreferati Vositov Volijon Abduvaxobovichning "Ingliz tilidagi turkiy oʻzlashmalar: sotsiolingvistik aspekt" mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasiga bag'ishlangan. Unda ingliz va turkiy tillar oʻrtasidagi aloqalar, turkiy oʻzlashmalarning paydo boʻlishi, ularning fonetik, leksik-semantik, struktur-morfologik, xronologik va tematik jihatlari, shuningdek, grammatik va semantik assimilyatsiyasi tahlil qilingan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati, shuningdek, ushbu tadqiqot natijalarining ta'lim jarayoniga tatbiqi ham yoritilgan. Kitob dunyo tilshunosligida turkiy oʻzlashmalar muammosini yanada chuqur oʻrganishga hissa qoʻshadi.
Asosiy mavzular
- Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati: Jahon tilshunosligida turkiy tillar leksik birliklarining oʻzga tillarga oʻzlashishi masalasi XIX asrdan boshlab oʻrganilmoqda. Ularning funksional xarakteristikasi, pragmatik xususiyatlari ingliz tilida ham muhokama qilinadi. Shu bois tilning oʻziga xos hodisasi sifatida turkiy oʻzlashmalarning fonetik, leksik-semantik, struktural-morfologik xususiyatlarini oʻrganish nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
- Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Jahon tilshunosligida oʻzlashma soʻzlar, bilingvizm, polilingvizm va ularning turlari tahlil qilingan. Ingliz tiliga oʻzlashgan turkiy soʻzlarni ajratishda ingliz yozma yodgorliklari muhim manba ekanligi isbotlangan. Ingliz-turkiy va Angliya-Oʻrta Osiyo davlatlari tillari aloqalarining bevosita va bilvosita tiplari aniqlangan. Ingliz yozma yodgorliklari va leksikografik manbalardagi turkiy oʻzlashmalarning semantik strukturasidagi oʻzgarishlar ochib berilgan. XVI-XX asrlar ingliz yozma yodgorliklarida qoʻllanilgan turkiy soʻzlarning struktur-morfologik, xronologik va tematik tamoyil boʻyicha tasnifi yaratilgan. XXI asrga kelib Oʻzbekistonning dunyo mamlakatlari bilan aloqalarining mustahkamlanishi natijasida ingliz tiliga oʻzlashgan yangi soʻzlar aniqlangan. Ingliz tiliga tarjima asarlar matnlarida qoʻllanilgan turkiy oʻzlashmalarning fonetik, leksik-semantik va grammatik jihatdan moslashuvi dalillangan.
- Tadqiqotning amaliy natijalari: Umumiy tilshunoslik, leksikologiya, onomastika fanlari boʻyicha darslik va oʻquv qoʻllanmalar yaratish hamda nazariy va amaliy kurslarda foydalanish muhimligi aniqlangan. Turkiy oʻzlashmalarning struktur-morfologik, xronologik va tematik tamoyil asosida leksik-semantik turlarining xususiyatlarini aniqlash uchun XVI-XX asrlar ingliz yodgorliklari tadqiqining ahamiyati koʻrsatilgan. Turkiy oʻzlashmalarni oʻrganish boʻyicha uslubiy tavsiyanomalar ishlab chiqildi va oʻquv jarayoniga kiritildi. Uni versitetlarda umumiy tilshunoslik, lingvokulturologiya, ingliz va turkiy tillar tarixiy fonetikasi, grammatikasi va leksikologiyasi kabi darslarda turkiy oʻzlashmalardan foydalanish mexanizmi ishlab chiqilgan.