Tibbiy-ijtimoiy omillar asosida mehnatga layoqatli aholining nogironligi profilaktikasi
Ushbu monografiya O‘zbekiston Respublikasi, xususan Farg‘ona viloyatida mehnatga layoqatli yoshdagi aholi orasida birlamchi nogironlikning oldini olish bo‘yicha dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammolarni o‘rganadi. Tadqiqotda nogironlikning shakllanishiga olib keluvchi asosiy omillar, ularning yosh, jins, yashash joyi kabi demografik ko‘rsatkichlar bo‘yicha strukturasi va dinamikasi tahlil qilinadi. Zamonaviy axborot texnologiyalari va statistik tahlil metodlaridan foydalangan holda, 2050 yilgacha mehnatga layoqatli aholining nogironlik darajasi prognoz qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida aholi salomatligini mustahkamlash va ularning nogironlikka chalinish xavfini kamaytirish maqsadida kompleks profilaktik yondashuvlar ishlab chiqilgan. Monografiya tibbiy statistika, ijtimoiy gigiyena, sog‘liqni saqlashni tashkil etish hamda rejalashtirish sohasidagi mutaxassislar, ilmiy tadqiqotchilar va sog‘liqni saqlash tizimi rahbarlari uchun mo‘ljallangan.
Asosiy mavzular
- NOGIRONLIK TIBBIY MUAMMO SIFATIDA: Ushbu bobda nogironlikning demografik o‘zgarishlar va kasallanish darajasi bilan birga, jamiyatning haqiqiy salomatligini aks ettiruvchi asosiy omillardan biri ekanligi ta’kidlanadi. Ko‘plab ilmiy ishlarda nogironlik muammolari XKT-10 dagi deyarli barcha kasalliklarning butun spektrini o‘zida aks ettirishi ko‘rsatiladi. Sil kasalligi, xavfli o‘smalar, ko‘z kasalliklari, quloq kasalliklari, nafas olish organlari kasalliklari, asab tizimi kasalliklari, qon aylanish tizimi kasalliklari, ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari kabi kasalliklar bo‘yicha nogironlikning holati va sabablari tahlil qilingan.
- MEHNATGA LAYOQATLI YOSHDAGI AHOLI BIRLAMCHI NOGIRONLIGI TAHLILI VA UNING SHAKLLANISH QONUNIYATLARI: Ushbu bobda Farg‘ona viloyatida 2010-2020 yillarda mehnatga layoqatli yoshdagi aholi orasida birlamchi nogironlikning dinamikasi, yosh, jins va yashash joyi bo‘yicha tarqalishi tahlil qilingan. Kasallik sinflari bo‘yicha tahlil qilinganda, xavfli o‘smalar, qon aylanish tizimi va ruhiy kasalliklar tufayli nogironlik asosiy sabablar sifatida ajralib turgan. Shu bilan birga, nogironlikning oldini olish bo‘yicha tibbiy profilaktika choralarini kuchaytirish va aholi salomatligini yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
- MEHNATGA LAYOQATLI YOSHDAGI AHOLI NOGIRONLIGI EHTIMOLLIGI VA UNING PROGNOZI: Ushbu bobda mehnatga layoqatli yoshdagi aholi orasida nogironlik holatlarining ehtimolligi tahlil qilingan. Nogironlikning sabablaridan kelib chiqqan holda, uning jamiyat va iqtisodiyotga ta'siri juda katta bo‘lib, Farg‘ona viloyatida 2010-2026 yillarda mehnatga layoqatli yoshdagi birinchi marta nogiron deb topilganlar sonining o‘zgarishi prognoz qilingan. Ko‘p omilli ekonometrik modeldan foydalangan holda nogironlikning prognozlash imkoniyatlari hamda unga ta’sir etuvchi omillar aniqlangan.
- MEHNATGA LAYOQATLI YOSHDAGI AHOLINING KOMPLEKS PROFILAKTIKASI: Ushbu bobda nogironlikni oldini olish bo‘yicha kompleks yondashuv, jumladan, ishchanlik indeksi va surunkali kasallanish indeksini hisoblash usullari keltirilgan. Aholi salomatligini yaxshilash va nogironlikka chalinish xavfini kamaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Xususan, jismoniy faollikni oshirish, surunkali kasalliklarni erta aniqlash va ularning profilaktikasiga alohida e’tibor qaratish muhimligi ta’kidlangan.