Polimerlar sirtida nanoo‘lchamdagi metall zarrachalarini hosil qilish va ularning xossalari

Ushbu avtoreferat Oʻzbekiston Milliy universiteti huzuridagi ilmiy kengashda himoya qilingan falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi asosida tayyorlangan. Dissertatsiya materiali polivinilxlorid (PVX) asosida funktsional polimer nanokompozitlar sintezi va ularning xossalarini oʻrganishga bagʻishlangan. Tadqiqotda Fe3O4 va CuO nanokristallarini polimer sirtida hosil qilish, ularning optik, magnit, fotokatalitik va antibakterial xossalarini oʻrganish hamda ularning suvni tozalashdagi qoʻllanilishi boʻyicha ilmiy izlanishlar olib borilgan. Tadqiqot natijalari zamonaviy kimyo texnologiyalari va nanotexnologiyalarning dolzarb yoʻnalishlariga mos keladi.

Asosiy mavzular

• Polivinilxlorid asosida Fe3O4 nanokristallari hosil qilish va ularning xossalari: Tadqiqotda polivinilxlorid (PVX) asosida Fe3O4 nanokristallari sintez qilishning optimal sharoitlari aniqlangan. Sintez jarayonida eritmalarining pH muhiti, sintez harorati va davomiyligining ta'siri oʻrganilgan. Natijada, turli oʻlchamdagi (200-400 nm, 50-200 nm, 5-25 nm) Fe3O4 nanokristallari hosil boʻlgani aniqlangan. Ushbu nanokompozitlarning magnit xossalari va yuqori fotokatalitik faolligi oʻrganilgan.
• Polivinilxlorid asosida CuO nanokristallari hosil qilish va ularning xossalari: Ushbu qismda polivinilxlorid (PVX) asosida CuO nanokristallari sintez qilishning optimal sharoitlari aniqlangan. CuO/PPE-2 nanokompozitining fotokatalitik va antibakterial xossalari oʻrganilgan. Xususan, u organik boʻyoqlarni (Rodamin B, Metilen koʻki) va antibiotiklarni (tetrasiklin) parchalashda yuqori samaradorlik koʻrsatgan. Shuningdek, CuO/PPE-2 bakteriyalarga (E. coli, P. aeruginosa) qarshi kuchli antibakterial ta'sir koʻrsatgan.
• Nanokompozitlarning fotokatalitik va antibakterial xossalari: Tadqiqotda sintez qilingan Fe3O4/PPE-2 va CuO/PPE-2 nanokompozitlarning fotokatalitik va antibakterial xossalari batafsil oʻrganilgan. Fe3O4/PPE-2 nanokompoziti Rodamin B organik boʻyogʻini 98,2% gacha parchalashi aniqlangan. CuO/PPE-2 esa E. coli va P. aeruginosa bakteriyalariga qarshi yuqori antibakterial faollik koʻrsatgan. Bu esa ularni suvni tozalash va tibbiyotda qoʻllash uchun istiqbolli ekanligini koʻrsatadi.
• Nanokompozitlarning amaliy qoʻllanilishi: Tadqiqot natijalari asosida ishlab chiqilgan Fe3O4/PPE-2 nanokompozit material “Gurlan Global Teks” MChJ paxta tolasi ishlov berish jarayonida ajralib chiqqan oqava suvlarini tozalash inshootida muvaffaqiyatli sinovdan oʻtkazilgan. Ushbu material organik boʻyogʻidan samarali fotokatalitik parchalab tozalash imkonini bergan.