Ingichka tolali g‘o‘zani qo‘shqatorlab ekishda ko‘chat qalinligiga oziqa mutanosibligining tuproq unumdorligi va paxta hosildorligiga tasiri

Ushbu avtoreferat, O'zbekiston Respublikasi Qishloq xo'jaligi vazirligi huzuridagi ilmiy-tadqiqot muassasalarida bajarilgan ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini hamda ularning amaliyotga tatbiq etilishi bo'yicha ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. Tadqiqotda Surxondaryo viloyati sharoitida ingichka tolali g'o'zani qo'shqatorlab ekishda ko'chat qalinligiga oziqa mutanosibligining tuproq unumdorligi va paxta hosildorligiga ta'siri o'rganilgan. Natijalar iqtisodiy samaradorlikni oshirishga qaratilgan. Tadqiqot qishloq xo'jaligi fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi asosida tayyorlangan.

Asosiy mavzular

Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati: Dunyo bo'yicha paxta maydonlarining 5% ingichka tolali g'o'za navlari parvarishlanmoqda. Mineral o'g'itlar miqdori ortib bormoqda. Global iqlim o'zgarishi, qurg'oqchilik va tuproq sho'rlanishi sharoitida g'o'zadan mo'l va sifatli hosil olish hamda tuproq unumdorligini yaxshilash muhim ahamiyatga ega. Bu esa, qo'shqator usulda ekilgan ingichka tolali g'o'zani turli ko'chat qalinliklariga mutanosib mineral va organik o'g'itlarni qo'llash texnologiyalarini tadqiq qilishni zarur qilib qo'yadi.
Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Maqsadi: Sug'oriladigan taqir-o'tloqi tuproqlar sharoitida turli ko'chat qalinliklarida qo'shqatorlab ekilgan ingichka tolali g'o'zadan yuqori va sifatli paxta hosili etishtirishda oziqlantirish mutanosibligini aniqlash. Vazifalari: Mineral va organik o'g'itlar ta'sirini aniqlash, tuproq tarkibidagi oziqa moddalariga ta'sirini aniqlash, g'o'za o'sishi, rivojlanishi va hosildorligiga ta'sirini aniqlash, quruq massa to'plashiga ta'sirini aniqlash, iqtisodiy samaradorligini baholash va tavsiyalar ishlab chiqish.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati: Ilmiy yangiligi: Surxondaryo viloyati sharoitida ingichka tolali 'Termiz-202' navidan yuqori va sifatli hosil etishtirishda ko'chatlar sonini 160 va 180 ming tup/ga qoldirib parvarishlash maqbul ekanligi aniqlangan. Mineral oziqlantirishning optimal me'yorlari ishlab chiqilgan. Amaliy ahamiyati: Paxtachilikka ixtisoslashtirilgan fermer xo'jaliklari va klasterlarda maqbul ko'chat qalinliklari, mineral va organik o'g'itlar qo'llash orqali gektaridan yuqori hosil olish va ishlab chiqarishga tavsiyalar berilgan.
Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Olingan natijalar asosida "Ingichka tolali gʻoʻzani turli koʻchat qalinliklarida parvarishlash agrotexnologiyalari" nomli tavsiyanoma ishlab chiqilgan va tasdiqlangan. Ushbu tavsiyanoma Surxondaryo viloyatida paxta etishtiruvchi agroklasterlar va fermer xoʻjaliklarida qoʻllanma sifatida xizmat qilmoqda. Natijada, gektaridan qoʻshimcha hosil olinganligi va rentabellik oshganligi qayd etilgan.
Xulosa: Taqir-o'tloqi tuproqlar sharoitida ingichka tolali g'o'zani qo'shqatorlab parvarishlashda optimal ko'chat qalinligi va oziqlantirish mutanosibligini aniqlashga qaratilgan tadqiqot natijalari asosida tavsiyalar ishlab chiqilgan. Bu tavsiyalar paxta hosildorligini va sifatini oshirishga, tuproq unumdorligini saqlashga va iqtisodiy samaradorlikni ko'tarishga qaratilgan.