Физикавий ўлчашларнинг замонавий усуллари
Ushbu o'quv-uslubiy qo'llanma I.B. Xalikov va D.A. Xalilov tomonidan yozilgan bo'lib, fizik o'lchashlarning zamonaviy usullari haqida batafsil ma'lumot beradi. Kitobda jismoniy kattaliklar, ularning birliklari, xatolar, o'lchash usullari, texnik vositalar va ularning qo'llanilishi haqida keng qamrovli ma'lumotlar keltirilgan. Qolaversa, elektr, magnit, harorat, quvvat va energiya kabi turli jismoniy kattaliklarni o'lchashning zamonaviy usullari, uskunalar va ularning ishlash prinsiplari, shuningdek, bu o'lchashlarda yuzaga keladigan xatolar va ularni bartaraf etish yo'llari tushuntirilgan. Qo'llanma O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan oliy o'quv yurtlari uchun o'quv qo'llanma sifatida tavsiya etilgan.
Asosiy mavzular
- Fizik o'lchashlarning asosiy tushunchalari va ta'riflari: Jismoniy kattaliklarning ta'riflari, birliklari, haqiqiy qiymati, passiv va aktiv kattaliklar, additiv va noadditiv kattaliklar, asosiy va hosila kattaliklar haqida ma'lumot.
- O'lchashlarni tashkil etish va rejalashtirish: Eksperimental izlanish bosqichlari, o'lchash turlari, o'lchashlarni rejalashtirish va tashkil etishga oid masalalar.
- O'lchash xatolari: Xatoliklarning kelib chiqish sabablari, sistematik va tasodifiy xatolar, ularni aniqlash va kamaytirish usullari.
- Modifikatsiyalangan kichik kvadratlar usuli: Tajriba natijalarining aniqligini oshirish va tasodifiy xatoliklardan holi bo'lish uchun kichik kvadratlar usulining qo'llanilishi.
- Kichik tok va kuchlanishlarni o'lchash: Kichik signalli sezgir elementlar, ularni o'lchash usullari, kichik tok va kuchlanishlarni o'lchashning bevosita kuchaytirib olish usullari.
- Kuchaytirgichlar sezgirligining tahlili: Kuchaytirgichlar sezgirligining chegaraviy bo'sag'asi, spektrni o'zgartirib kuchaytirgichlar, kichik signallarni o'lchashda xalaqitlarga qarshi choralar.
- Katta tok va kuchlanishlarni o'lchash: Masshtabli o'zgartirgichlar, elektromagnit usullar, NMR, komparatsiya va boshqa usullar yordamida katta tok va kuchlanishlarni o'lchash.
- Fazasi siljish burchagini o'lchash usullari: Faza siljish burchagi (FSB) tushunchalari, osiloskop, tok yoki kuchlanishga, kodga o'zgartirish va muvozanatlash usullari.
- Quvvat va energiyani o'lchash usullari: Quvvat va energiya tushunchalari, elektromexanik, elektron ko'paytirgichlar, kaloritmetrik va Monte-Karlo usullari yordamida quvvat va energiyani o'lchash.
- Temperaturani o'lchash: Temperaturaning asosiy tushunchalari, kengayish, mexanik, bosimli, qarshilikli, termoelektrik va nurlanish pirometrlar yordamida o'lchash usullari.
- Magnit maydon parametrlarini o'lchash: Magnit maydon tushunchalari, ЯМР, ЯМИ va ЭПР usullari yordamida magnit maydon parametrlarini o'lchash.