Ўзбек популяцияcига хос бўлган экзоген-конституционал семиз болалар ва ўсмирларда метаболик синдромни ташхиcлаш
Ushbu avtoreferat O'zbekiston populyatsiyasi uchun xos bo'lgan ekzogen-konstitutsional semiz bolalar va o'smirlarda metabolik sindromni tashxislashga bag'ishlangan dissertatsiya ishining qisqacha mazmunini ochib beradi. Tadqiqot bolalar va o'smirlarda semirish va uning metabolik sindrom bilan bog'liqligini, diagnostika usullarini, risk omillarini aniqlash va davolashning samaradorligini o'rganadi. Tadqiqotda jahon va mahalliy tadqiqotlar natijalari tahlil qilingan, O'zbekiston populyatsiyasiga xos bo'lgan ko'rsatkichlar aniqlangan va klinik amaliyotga joriy qilish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Asosiy mavzular
- Semirish va metabolik sindromning dolzarbligi: Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JST) ma'lumotlariga ko'ra, semirish XXI asrning global muammolaridan biriga aylangan. Metabolik sindrom (MS) semirgan bolalar va o'smirlarda keng tarqalgan va yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet kabi jiddiy asoratlarga olib keladi. Tadqiqotda O'zbekiston populyatsiyasida semirish va MS ning tarqalishi hamda uni aniqlashning dolzarbligi ko'rsatilgan.
- O'zbek populyatsiyasida metabolik sindromni tashxislash: Tadqiqotda O'zbekiston populyatsiyasi bolalari va o'smirlarida metabolik sindromni aniqlashning o'ziga xos jihatlari o'rganilgan. Bel aylanasining pertsentil qiymatlari, genetik moyillik va boshqa omillar hisobga olingan. Jahon standartlariga nisbatan O'zbekiston populyatsiyasi uchun belgilan gan ko'rsatkichlar aniqlangan va diagnostika dasturi ishlab chiqilgan.
- Metabolik sindromning rivojlanishida risk omillari: Tadqiqotda metabolik sindromning rivojlanishiga olib keladigan asosiy risk omillari aniqlangan. Bularga yuqori triglitseridlar (TG), past lipoproteinlar (LPVP), yuqori qon bosimi (SAD, DAD), insulinorezistentlik (HOMA-IR) va boshqa ko'rsatkichlar kiradi. Shuningdek, genetik moyillik, semirishning davomiyligi kabi omillarning ta'siri ham o'rganilgan.
- Metabolik sindromni davolash va uning samaradorligi: Tadqiqotda metabolik sindromni davolashda qo'llaniladigan turli usullarning samaradorligi baholangan. Bunda kam kaloriyali milliy parhezlar, jismoniy faollikni oshirish, shuningdek, metformin va orlistat kabi dori vositalaridan foydalanish o'rganilgan. Tadqiqot natijalari bu usullarning samarali va xavfsiz ekanligini ko'rsatgan.