Oʻtloqi-allyuvial tuproqlarda kremniy shakllari va ularning gʻoʻzaning abiotik va biotik stresslarga chidamliligini oshirishdagi roli (Buxoro viloyati Buxoro tumani tuproqlari misolida)
Qisqacha mazmun mavjud emas.
Qisqacha mazmun mavjud emas.
Mazkur maqolada O‘zbekiston sug‘oriladigan dehqonchilik hududlarida keng tarqalgan o‘tloqiy allyuvial tuproqlarning shakllanishi, rivojlanishi va evolyutsiyasi haqida so‘z yuritiladi. Tuproqlarning gidromorf tipdagi o‘tloqiy allyuvial tuproqlarga mansubligi, ularning bo‘z tuproqlar va cho‘l tuproqlari mintaqalarida joylashishi hamda bu hududlardagi tuproqlarning bir-biridan farq qilishi yoritilgan. Mualliflar mazkur tuproqlarning paydo bo‘lishida iqlim, ona jins, relyef, gidrogeologik sharoitlar va antropogen omillarning ta'sirini ta'kidlab, ayniqsa, Qorasuv daryosining o‘rta oqimi atrofidagi allyuvial tuproqlarning evolyutsiyasini bosqichma-bosqich tahlil qiladilar. Maqolada shuningdek, tuproqlar tarkibining gidromorf xususiyatlari, jumladan, suv sathining o‘zgarishi, namlikning ta'siri, tuproqning rangi, tuzilishi va unda o‘sadigan o‘simliklar haqida ma'lumot beriladi. So‘nggi yillarda tuproqlarning gumus miqdorining kamayishi, suvga chidamliligi va kimyoviy ifloslanish natijasida unumdorligining pasayib borayotganligi ta’kidlanib, bu muammolarni hal qilish bo‘yicha tavsiyalar berishga chaqiriladi.
Ushbu tadqiqot O'zbekistonning Toshkent viloyati hududidagi, xususan, Yuqori, o'rta va quyi Chirchiq tumanlaridagi tuproqlarning evolutsiyasini o'rganadi. Asosan, gidromorf tipdagi, o'tloqi allyuvial tuproqlar, ularning paydo bo'lishi, rivojlanishi, genetikasi, morfologik tuzilishi hamda kimyoviy va fizik xususiyatlari yoritilgan. Qorasuydaryo o'rtalik oqimi bo'yidagi tuproqlarning rivojlanish bosqichlari, ularning shakllanishida iqlim, ona jins, relyef va gidrogeologik sharoitlar ta'siri ko'rsatib o'tilgan. Shuningdek, allyuvial tuproqlarning rangini o'zgartiruvchi omillar, ularning unumdorligini oshirish yo'llari va yo'qolishiga sabab bo'luvchi texnogen omillar haqida ma'lumot berilgan.
Ushbu maqola O'zbekistonning sug'oriladigan o'tloqi allyuvial tuproqlarida moyli ekinlarning ta'sirini o'rganadi. Tadqiqotda kungaboqar va yerfıstığı kabi moyli ekinlarning tuproqning gumus, azot, fosfor va kaliy kabi asosiy oziqa elementlariga ta'siri o'rganilgan. Natijalar shuni ko'rsatdiki, yerfıstığı kabi moyli ekinlar tuproqning gumus va azot miqdorini ko'paytiradi, bu esa ularni almashlab ekishda foydaliroq ekanligini ko'rsatadi. Ushbu tadqiqot O'zbekistonda qishloq xo'jaligi uchun moyli ekinlarning ahamiyatini va ularning tuproq unumdorligini oshirishdagi rolini ta'kidlaydi.
Ushbu dissertatsiya Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanining "A. Navoiy" massividagi sug'oriladigan o'tloqi allyuvial tuproqlarining morfologik va agrokimyoviy xususiyatlarini hamda ularning sifati bahosini aniqlashga bag'ishlangan. Tadqiqotda ushbu tuproqlarning tabiiy sharoitlari, ularning hosil bo'lish jarayonlari, haydalma qatlamining zichligi, namlik miqdori, mexanik tarkibi, gumus miqdori, fosfor va kaliy bilan ta'minlanganligi, shuningdek, sho'rlanish darajasi batafsil o'rganilgan. Tadqiqot natijalari asosida tuproqlarning unumdorligini oshirish va sifatini yaxshilash bo'yicha tavsiyalar berilgan.
O'zbekistonda, xususan Zarafshon va Qashqadaryo daryolari deltasida sug'oriladigan tuproqlarning ekologik sho'rlanishiga ta'siri haqida ma'lumot berilgan. Maqolada turli xil tuproq maydonlari (ESA) va tuproq qoplamlari (SSC) shaklida ikkilamchi sho'rlanishning rivojlanishi, sho'rlanish darajasi va xarakteri, tuproqning tarqalganligi, yer osti suvlarining minerallashuvi va kimyoviy tarkibi, shuningdek, sug'orish va o'g'itlash qoidalariga rioya qilish orqali tuproq melioratsiyasi masalalari ko'rib chiqilgan. Paxta hosildorligini oshirish bo'yicha tajribalar natijalari keltirilgan.
Ushbu kitob tuproqshunoslik va agrokmyo sohasidagi ilmiy tadqiqotlar natijalarini o'z ichiga oladi. Unda o'simliklar o'sishini va rivojlanishini yaxshilash, tuproq unumdorligini oshirish, shuningdek, qishloq xo'jaligi ekinlarining hosildorligini ko'paytirish bo'yicha turli xil usullar va tadqiqotlar tahlil qilingan. Kitobda biologik faol moddalarning tuproqqa ta'siri, ularning qishloq xo'jaligida qo'llanilishi, shuningdek, tuproqning agrokimyoviy xususiyatlarini yaxshilash usullari haqida ma'lumotlar berilgan.
Ushbu kitob Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududidagi allyuvial-oʻtloqi sugʻoriladigan tuproqlarning fizik va mexanik xususiyatlarini oʻrganishga bagʻishlangan. Kitobda tuproqning paydo boʻlish sabablari, tabiiy sharoitlari, fizikaviy va mexanikaviy tarkibi, shuningdek, tuproqqa ishlov berish va undan foydalanish usullari haqida maʼlumotlar keltirilgan.
Ushbu kitob tuproq unumdorligini oshirish va undan foydalanish istiqbollari masalalariga bag‘ishlangan. Kitobda Buxoro tumanidagi “Sharof Karim Fayz” fermer xo‘jaligi misolida tuproqlarning bonitirovka ballarini yaxshilash chora-tadbirlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, tuproq paydo bo‘lish omillari, tuproqlarni bonitirovkalash ishlari va jarayonlari, tuproq bonitrovka shkalalari va bonitrovka koeffitsentlari, tuproqlar bonitrovkasi kartogrammasi, sug‘oriladigan o‘tloqi-allyuvial tuproqlar, yangidan sug‘oriladigan o‘tloqi-allyuvial tuproqlar, sho‘rlangan tuproqlar, fermer xo‘jaligining tuproqlarini unumdorligini oshirish chora-tadbirlari, tuproq unumdorligini baholashning istiqbollari haqida ma’lumotlar berilgan.
Ushbu kitob O'zbekiston Respublikasi sug'oriladigan yerlarining tuproq unumdorligini oshirish masalalariga bag'ishlangan. Unda tuproqlarning bonitet bahosi, qishloq xo'jaligi ekinlarining hosildorligini aniqlash usullari, shuningdek, tuproq sifatini yaxshilash bo'yicha tadbirlar ko'rib chiqiladi. Kitobda Toshloq tumani misolida o'tloqi saz tuproqlarining hosildorligini chamalash, bonitet ballini aniqlash va hosildorlikni rejalashtirish masalalari yoritilgan. Muallif qishloq xo'jaligi ekinlarining (g'o'za, bug'doy, poliz ekinlari) hosildorligini tuproq unumdorligiga bog'liq holda chamalash usullarini ishlab chiqishni maqsad qilgan. Kitob O'zbekiston qishloq xo'jaligi uchun tuproq unumdorligini oshirish va ekinlarni optimallashtirish yuzasidan muhim tavsiyalar beradi.