Bosim (taranglik) ta’siridagi kupratlar oʻtaoʻtkazuvchanlik xossalarida polaron samarasi
Ushbu dissertatsiya avtoreferati fizika-matematika fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun tayyorlangan tadqiqot ishining qisqacha mazmunini oʻz ichiga oladi. Tadqiqotda kupratlarning bosim (taranglik) taʼsiridagi oʻtkazuvchanlik xossalaridagi polaron samarasi oʻrganilgan. Ishda kengaytirilgan Holstein-Hubbard modeli asosida kupratlardagi polaron massasining oʻzgarishi, uning kristal tuzilishi, bir oʻqli taranglik va legirlash darajasiga bogʻliqligi tahlil qilingan. Xususan, La2-xSrxCuO4 va YBa2Cu3O7-8 kupratlari uchun polaron massasi va oʻtkazuvchanlik kritik haroratining bosim va taranglik taʼsirida oʻzgarishi nazariy va eksperimental usullar yordamida oʻrganilgan. Tadqiqot natijalari kupratlarning oʻtkazuvchanlik xossalarini tushunishga va yangi materiallar yaratishga hissa qoʻshadi.
Asosiy mavzular
- Tadqiqot mavzusining dolzarbligi va zarurati: Jahon miqyosida energiya tejamkorligi va ekologik toza texnologiyalarga oʻtishning muhimligi, yuqori haroratli oʻtkazgichlarning (YuHOʻOʻ) oʻtkazuvchanlik xossalarini oʻrganishning dolzarbligi, bosim (taranglik) taʼsirida kupratlarning oʻtkazuvchanligini tadqiq etishning ahamiyati va bu boradagi jahon va mahalliy tadqiqotlar sharhi bayon etilgan.
- Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Tadqiqotning asosiy maqsadi La2-xSrxCuO4 va YBa2Cu3O7-8 kupratlarining oʻtkazuvchanlik kritik harorati-Tc ning bir oʻqli panjara tarangligi (bosimi) ga hamda legirlash darajasiga bogʻliqlik qonuniyatlarini aniqlashdan iborat. Maqsadga erishish uchun bir qator vazifalar belgilab olingan, jumladan, polaron massasining oʻzgarishini, bosim va taranglik taʼsirini hisoblash va oʻrganish.
- Tadqiqotning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati: Tadqiqotda kupratlarning oʻtkazuvchanlik kritik haroratining mikroskopik nazariyasini ishlab chiqishga hissa qoʻshadigan yangi nazariy model taklif qilingan. Polaron massasining oʻzgarish mexanizmi tushuntirilgan va La2-xSrxCuO4 uchun T.-x fazaviy diagrammasi olingan. Tadqiqot natijalari materialshunoslikni rivojlantirishda va yangi texnologiyalar yaratishda qoʻllanilishi mumkin.
- Tadqiqot natijalarining aprobatsiyasi va e'lon qilinishi: Tadqiqot natijalari 15 ta xalqaro va respublika anjumanlarida muhokama qilingan hamda 22 ta ilmiy ish chop etilgan. Jumladan, 7 ta maqola ilmiy jurnallarda, shu jumladan Web of Science va Scopus bazalarida nashr etilgan.
- Xulosa: Bosim (taranglik) ta'siridagi kupratlarda polaron samarasi muhim ahamiyatga ega. Kengaytirilgan Holstein-Hubbard modeli kupratlardagi zaryad tashuvchilar massasining panjara tuzilishiga va bosimga bogʻliqligini aniqlashda samarali ekanligi koʻrsatilgan. LSCO va YBCO kupratlari uchun TBEK ning bosim va taranglik taʼsirida oʻzgarishi nazariy va eksperimental ma'lumotlar bilan solishtirilgan va mosliklar topilgan.