Shihobiddin Suhravardiyning “Avorif ul-maorif” (“Ma’rifatni anglaganlar”) asari va uning gnoseologik ta’limoti
Ushbu avtoreferat Sharobiddin Suhrawardiyning XII-XIII asrlarda yashagan davri, uning ijtimoiy-siyosiy va ma'naviy hayoti, asosan
Ushbu avtoreferat Sharobiddin Suhrawardiyning XII-XIII asrlarda yashagan davri, uning ijtimoiy-siyosiy va ma'naviy hayoti, asosan
Ushbu dissertatsiya avtoreferati O'zbek mumtoz adabiyotida ma'rifat va orif obrazi talqinini tadqiq etadi. Tadqiqot O'rta Osiyo va Sharq adabiyotlarida ushbu g'oyalarning shakllanishi, rivojlanishi va ularning adabiyotdagi o'rni, xususan, Alisher Navoiy va uning zamondoshlari ijodida bu obrazlarning aks etishini tahlil qiladi. Ma'rifat va orif tushunchalarining falsafiy, axloqiy va ijtimoiy jihatlari, shuningdek, ularning adabiyotdagi badiiy ifodasi ko'rib chiqiladi. Tadqiqot o'zbek klassik adabiyotining o'rganilmagan jihatlarini yoritishga qaratilgan bo'lib, bu mavzu bo'yicha ilmiy-nazariy va amaliy xulosalar taqdim etadi.
Maqolada Qo‘qonning pedagogik muhiti, jadidchilik harakati, XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkiston o‘lkasida maorif sohasida olib borilgan islohotlar, Qo‘qonlik jadid pedagoglarning hayoti va faoliyati, mahalliy matbuotda ta’lim va maorif g‘oyalarining targ‘ibi, jadid maktablari va ularning o‘ziga xos xususiyatlari, o‘quv jarayoni, o‘qituvchilarning roli, shuningdek, Qo‘qon ziyolilarining maorif ishlariga qo‘shgan hissasi, xayriya jamg‘armalari, o‘quv yurtlarining tashkil etilishi va faoliyati haqida ma’lumotlar berilgan.
Ushbu maqola Islom tasavvufi doirasida "ma'rifat" tushunchasini, uning mohiyati, bosqichlari, shakllari va uni anglash yo'llarini tahlil qiladi. Maqolada ma'rifatning ilmiy, irfoniy va ruhiy jihatlari, uni egallashda qalbakiy omillar va sof ma'rifatga erishish yo'llari sharhlanadi. Islom ilohiyoti va tasavvufining buyuk namoyandalari, jumladan, Al-G'azzoliy, Alisher Navoiy, Hakim Termiziy kabi allomalarning ma'rifat haqidagi qarashlari, ta'limotlari, ma'rifatning turli darajalari (akliy, nazariy, zuhyudiy) va ularga erishish yo'llari, jumladan, qalbni poklash, nafsni tarbiya qilish, ilohiy muhabbat va ishq orqali ma'rifatga yetishish kabi jihatlari chuqur o'rganiladi. Maqola ma'rifatni faqat bilish emas, balki Allohni anglash, Uning qudratini his etish va haqiqatni idrok etish deb ta'riflaydi. Shuningdek, ma'rifatning jamiyat taraqqiyotidagi o'rni va ahamiyati ham ta'kidlangan.
Ushbu kitob Turkiston o'lkasining tarixi, iqtisodiyoti, etnografiyasi va madaniyatiga bag'ishlangan bo'lib, Turkiston general-gubernatorligi davridagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. To'plamda mintaqaning zabt etilishi, kolonizatsiya, tabiiy resurslarni o'rganish, savdo-sotiq, sanoat va transport infratuzilmasining rivojlanishi kabi masalalar yoritilgan. Shuningdek, kitobda Turkiston o'lkasidagi xalqlar, ularning urf-odatlari, an'analari va turmush tarzi haqida ham ma'lumotlar mavjud. "Turkiston to'plami" Turkiston o'lkasini o'rganish uchun qimmatli manba bo'lib, mintaqa tarixiga qiziquvchilar uchun foydali bo'lishi mumkin.
Alisher Navoiyning "Majolis un-Nafois" asari 15-asrda yashab ijod qilgan shoirlar haqidagi ma'lumotlar jamlangan to'plamdir. Unda shoirlarning hayoti, ijodi, shaxsiyati, asarlaridan namunalar keltirilgan.
Ushbu kitob Qashqadaryo Davlat Universiteti tomonidan nashr etilgan bo'lib, u turli fanlar bo'yicha ilmiy maqolalarni o'z ichiga oladi. Jurnalda falsafa, siyosat, ma'naviyat, din, tasavvuf, fizika-matematika, kimyo, biologiya, tarix, pedagogika-psixologiya, qishloq xo'jaligi va iqtisod sohalaridagi tadqiqotlar yoritilgan. Maqolalar mualliflari o'z sohalaridagi dolzarb muammolarni tahlil qilib, ilmiy xulosalar chiqarishgan.
Alisher Navoiyning "Majolis un-Nafois" asari XV asr oxiri - XVI asr boshlaridagi turkiy adabiyotning muhim manbai hisoblanadi. Asarda temuriy shahzodalardan tortib oddiy shoirlargacha bo'lgan 450 ga yaqin adibning hayoti va ijodi haqida ma'lumot berilgan. Asar 8 ta majlisdan iborat bo'lib, har bir majlisda muayyan davr va hududdagi adabiy muhit vakillari haqida so'z yuritiladi. "Majolis un-Nafois" nafaqat biografik ma'lumotlar to'plami, balki adabiy-tanqidiy qarashlar, she'riy san'atlar, aruz vaznlari haqidagi mulohazalar bilan ham qimmatlidir.
Ushbu kitob milliy oʻzlikni anglash masalasini yoritadi. Unda milliy maʼnaviyat, qadriyatlar, milliy madaniyatning globallashuv jarayonidagi oʻrni va ahamiyati, yosh avlodning milliy oʻzlikni anglashdagi roli kabi masalalar tahlil etiladi.
Kitobda Najmiddin Kubroning ruboiylari keltirilgan. Uning hayoti, ijodi va tasavvufiy qarashlari haqida ma'lumot berilgan. Ruboiylar tasavvufiy ruhda bo'lib, ishq, ma'rifat, Haqqa yetishish kabi mavzularni qamrab oladi.