Ushbu kitob sholichilik haqida bo'lib, uning xalq xo'jaligidagi ahamiyati, tarixi, ekilish mintaqalari, hosildorligi, morfologik va biologik xususiyatlari, O'zbekistonda ekiladigan navlari, yetishtirish texnologiyalari, kasalliklari, zararkunandalari va ularga qarshi kurash choralari, hosilni yig'ishtirish usullari hamda ko'chat usulida yetishtirish kabi masalalarni o'z ichiga oladi.
Ertak kichkina niholning katta daraxt bilan do'stlashuvi, hayot, tabiat hodisalari haqidagi suhbatlari haqida hikoya qiladi. Nihol daraxtdan hayot saboqlari va tabiat mo'jizalari haqida bilib oladi.
Asarda Cho‘li Iroq kuyining ta’siri ostida er-xotin munosabatlarida yuzaga kelgan tushunmovchiliklar va his-tuyg‘ular tasvirlangan. Muhabbat ismli ayolning kuyga bo‘lgan hissiy munosabati Baxtiyorning rashkini qo‘zg‘atadi, ammo oxir-oqibatda ular o‘tmish xotiralari va tuyg‘ularni birga kechirib, munosabatlarini mustahkamlaydi.
Qadim zamonlarda zolim podshoh oltmish yoshdan oshganlarni o'ldirish haqida farmon chiqaradi. Berik ismli yigit otasini sandiqqa yashiradi. Podshoh xazinani olish uchun xalqni tog'ga jo'natadi, ammo yo'lda suvsizlikdan ko'pchilik qiriladi. Berik otasining maslahati bilan sigirlarni suv topishga yo'naltiradi va xalqni qutqaradi. Xazinada odamlar sirli ungurga kirib yo'qoladi. Berik otasining maslahati bilan ungurdan omon chiqadi va podshohdan oltmish yoshdan oshganlarni o'ldirish farmonini bekor qilishni so'raydi. Podshoh farmonni bekor qiladi va Berik otasi va boshqa keksalarni o'limdan qutqaradi.
Ushbu she'r lirik ruhda yozilgan bo'lib, unda lola sayli, ishq va muhabbat mavzulari qalamga olingan. Shoir dilidagi orzular, tabiat go'zalligi va insoniy tuyg'ularni o'ziga xos tarzda ifodalagan.
Ushbu kitobda o'zbek tili sintaksisi chuqur o'rganiladi. So'z birikmasi, gap, gap bo'laklari, ularning turlari va tuzilishi, to'g'ri va to'liqsiz gaplar, shuningdek, sintaktik aloqa usullari batafsil tahlil qilingan. Kitob o'zbek tilini o'rganuvchilar uchun nazariy va amaliy bilim beradi.
Ushbu kitobda ikki xil hikoya joy olgan. Birinchi hikoya "Shoxli Iskandar" deb nomlanadi. Unda shoh Iskandar soch-soqolini oldirgandan keyin sartaroshni o'ldirtirib yuborishi va buvisining qiziquvchanligidan shohning boshida shox paydo bo'lishi hamda bu holatni sartaroshning sir tutishi haqida hikoya qilinadi. Ikkinchi hikoya "Minora" deb nomlanadi. Unda bir begona yo'lovchining qishloq ahli bilan kelishib, minorani ko'chirib berishi va buning evaziga uch oy davomida yaxshi boqilishini so'rashi, so'ngra esa ovulni aldagani haqida hikoya qilinadi.
Ushbu kitob ikki qismdan iborat boʻlib, birinchisi «Shoxli Iskandar» nomli oʻzbek xalq ertagi, ikkinchisi esa «Minora» nomli ozarbayjon xalq ertagidan tuzilgan. «Shoxli Iskandar» ertagida oʻz soqolini olgan sartaroshni oʻldirishga buyurgan shafqatsiz shoh Iskandar va uning sochi olib, shoxi borligini bilib qolgan, ammo qatʼiy qasamyod bilan bu sirni saqlab qolgan chol haqida hikoya qilinadi. Chol togʻdagi choʻplar orasidagi qamishdan nay yasab, undan «Iskandarning shoxi bor» deb kuylagani sababli, bu sirlar fosh boʻladi. «Minora» ertagida esa, ovulning narigi chekkasidagi minorani oʻrtaga olib kelishni orzu qilgan keksa ayol va uning iltimosini bajarishga vaʼda berib, ovul ahli tomonidan uch oy davomida yaxshilab boqilgan yolovchi haqida soʻzlanadi. Yigit oʻzining kuchiga ishonib, minorani yelkasiga ortib olib ketishga tayyorligini aytadi, ammo hech kim bunga jurʼat eta olmagach, ularni masxara qilib chiqib ketadi. Ertaklar bolalarga mehr-shafqat, rostgoʻylik, qatʼiyat va oʻz kuchiga ishonish kabi qadriyatlarni oʻrgatadi.
Ushbu kitob O'rta ta'lim muassasalarining 11-sinfi va o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi muassasalarining o'quvchilari uchun mo'ljallangan bo'lib, O'zbekistonning XX asrdagi adabiyoti va jahon adabiyotidan namunalar, jumladan, Abdurauf Fitratning "Abulfayzxon" fojiasi, Abdulhamid Cho'lponning "Kecha", Erkin Vohidovning "Ruhlar isyoni", Rashod Nuri Guntekinning "Choliqushi" kabi asarlarini o'z ichiga oladi. Kitobda shuningdek, mustaqillik davri o'zbek she'riyati, nasri va dramaturgiyasi haqida ma'lumotlar ham berilgan.
Ushbu magistrlik dissertatsiyasi Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Andijon davlat universiteti o‘zbek adabiyoti kafedrasida olib borilayotgan “Hozirgi o‘zbek adabiyotshunosligining dolzarb masalalari” mavzusidagi ilmiy-tadqiqot ishlari doirasida bajarilgan. Tadqiqotda Saloxiddin Salohiyning "Gul va Bulbul" dostonining majoziy talqini yoritilgan. Dostonning g‘oyaviy-estetik xususiyatlari, undagi majoziy timsollarning jamiyat va tabiat haqidagi qarashlari, badiiyatning ta’sir vositalari orqali qay tarzda ifodalanganligi ochib berilgan.